HISTORIA GMINY

Tereny przylegające do Kocinki i jej niewielkich dopływów od pradziejów stanowiły miejsce osiedlania się grup ludzkich, którym ta ziemia stwarzała dogodne warunki bytowania Badania archeologiczne ujawniły szereg stanowisk poświadczających penetrowanie owych okolic przez człowieka już w czasach, gdy do wyrobu narzędzi służył przede wszystkim kamień Ślady bytności grup ludzkich w okresie schyłkowego paleolitu (40000-12000 lat p.n.e.) zarejestrowano na gruntach wsi Broniszew, Rybna, Przedkocin i Nowy Kocin. Odnalezione przez archeologów ślady to pozostałości narzędzi z krzemienia powstałe przed czternastoma tysiącami lat! Z okresu nazywanego mezolinem (7900-4500 lat p.n.e.) pochodzą znaleziska z Broniszewa, Przedkocina, Rybnej, Czarnego Lasu, Kuźnicy Kiedrzyńskiej i Wierzchowisk W epoce brązu i wczesnej epoce żelaza ludzie urządzali sobie w tej okolicy stałe osiedla, po których pozostały ślady, głównie w formie cmentarzysk. W Woli Hankowskiej i Kuźnicy Kiedrzyńskiej zarejestrowano cmentarzyska z V epoki brązu (przed 700 rokiem p.n.e.), natomiast skorupy będące pozostałości kultury trzcinieckiej udało się odnaleźć na terenie Nowego Kocina. Bardzo liczne i interesujące odkrycia odnoszą się do okresu halsztackiego (700-400 lat p.n.e.), gdy nad górną Wartą i Liswartą bytowała ludność tak zwanej kultury Łużyckiej. Zabytki ceramiczne wykonywane przez ówczesnych garncarzy odnaleziono w Broniszewie, Czarnym Lesie i Rybnej - ale najciekawszych odkryć dokonano na gruntach Kocina oraz Cykarzewa. W Kocinie odkryte zostało cmentarzysko z dobrze zachowanym grobem, natomiast w Cykarzewie, na terasie prawego brzegu Kocinki, w 1964 roku ujawniono pozostałości po osadzie ludzi przynależnych do kultury łużyckiej Badania wykopaliskowe odsłoniły relikty trzech prostokątnych budynków o konstrukcji słupowej i wymiarach 4,5 x 3 m. W jednej budowli natrafiono na śladypaleniska. W pobliżu budynkówn znajdowało się kilka jam różnej wielkości, w których odkryto wiele ułamków naczyń ceramicznych.
Siady osad istniejących nieco później, w okresie przedrzymskim (gdy dominowała tzw. kultura przeworska), oraz w czasach wpływów imperium rzymskiego, pozostały na terenie Broniszewa, Cykarzewa, Kocina, Radostkowa, Kuźnicy Kiedrzyńskiej, Woli Hankowskiej i Wierzchowisk. Najnowsze odkrycie dokonane zostało w Nowym Kocinie, gdzie dzikie wybierzyska piasku odsłoniły fragmenty palenisk obłożonych kamieniami. Owe paleniska to pozostałość po ludności kultury przeworskiej. Odkrycie odnosi się do czasów z przełomu ery starożytnej i nowożytnej, czyli odnalezione obiekty powstały przed dwoma tysiącami lat.

Dogodne warunki osiedleńcze sprawiły, że we wczesnym średniowieczu nad Kocinką zadomowią się ludność słowiańska Archeologiczne dowody jej bytności w okolicy Kocina, Przedkocina, Lubojny, Radostkowa i Woli Hankowskiej, poświadczają narodziny życia społecznego, które znajdzie kontynuację już w czasach kształtowania się Państwa Polskiego Do tej epoki można zapewne odnieść zabytki zarejestrowane w Rybnej i Woli Hankowskiej Właśnie w Rybnej archeolodzy upatrują istnienia osady wczesnośredniowiecznej.
Świadectwa rozwoju dobrze zorganizowanych osad, których początki zapewne sięgają najwcześniejszej fazy istnienia Polski, czerpiemy już ze źródeł pisanych Na arenę dziejową najstarsze w tej części kraju miejscowości wyłaniają się dzięki zapiskom z X11-X11I wieku Wówczas po raz pierwszy wspomniano istnienie Borowna (którego otoczenie czeka na dokładniejsze rozpoznanie przez archeologów) - oraz Mykanowa i Rybnej
Rejon Borowna - Mykanowa w okresie rozbicia dzielnicowego przechodzi dość pogmatwane koleje losu One to na wiele stuleci ukształtowały skomplikowany przebieg granic administracyjnych.

W dobie wczesnopiastowskiej lesiste okolice Borowna stanowiły strefę graniczną kasztelani krakowskiej i sieradzkiej. Gdy Państwo Polskie rozpadło się na dzielnice, opisywane terytorium ostatecznie dostało się w zasięg władzy Piasta z linii wielkopolskiej, księcia Bolesława Pobożnego, który zawładnął ziemią rudzką, później określaną jako ziemia wieluńska Decydujące fakty zapadły więc w połowie XIII stulecia, gdy piastowscy książęta zaciekle walczyli o władzę nad ziemiami stanowiącymi pogranicze ich dzielnic Wówczas do ziemi rudzkiej przyłączony został cypel terytorium wcinający się między ziemię krakowską i ziemię sieradzką - od Lubojny na zachodzie, po Kłomnice na wschodzie, i od Kościelca na południu, po Kruszynę na północy. Po zjednoczeniu Państwa Polskiego - i przeminięciu przejściowej władzy w tej części kraju księcia opolskiego Władysława - ziemia wieluńska pozostała w dawnych granicach, przy swej tradycyjnej nazwie Tymczasem dawne dzielnice krakowską i sieradzką od XV wieku nazywano już województwami. W późnym średniowieczu obszar ziemi wieluńskiej wprawdzie przyłączono do województwa sieradzkiego, ale do końca I Rzeczypospolitej zachowała ona pewną autonomię i odrębność administracyjną

Podobnie złożony obraz zarysowuje się przy rekonstrukcji granic administracji kościelnej Leżące w ziemi wieluńskiej osady przynależały do dekanatu brzeżnickiego w archidiecezji gnieźnieńskiej, natomiast położone już w ziemi krakowskiej Wierzchowisko stanowiło część dekanatu lelowskiego w diecezji krakowskiej. Ponieważ ziemię wieluńską (wraz z województwem sieradzkim) zaliczano do Wielkopolski, traktowanej w szerokim zakresie, przebiegająca tu granica ze stołecznym województwem krakowskim stanowiła zarazem styk dwóch najważniejszych prowincji Królestwa Polskiego: Małopolski i Wielkopolski Historyczna granica na interesującym nas obszarze biegła między Kościelcem i Rudnikami, dochodząc do źródeł Skawicy - i dalej, ku północy, podążała wzdłuż tego strumienia, do jego ujęcia do rzeki Kocinki (w okolicy wsi Rybnej), by wraz z nurtem Kocinki dotrzeć do Kocina. Za Kocinem granica odchodziła od nurtu Kocinki, odchylając się na północny zachód, i dochodząc w okolicy Ostrów do Białej Okszy Dalej, wraz z tą rzeką, dochodziła do linii Liswarty, gdzie w okolicach Popowa - Wąsoszy cypel mykanowski łączył się ze zwartym terytorium ziemi wieluńskiej. Opisany przebieg granicy dzieli nawet grunty niektórych osad, albowiem wieś Rybna po części leżała w wieluńskim(czyli w Wielkopolsce), po części w krakowskim (czyli w Małopolsce) Kocin należał już do województwa krakowskiego, ale Przedkocin pozostawał jeszcze w ziemi wieluńskiej W okolicy Broniszewa przebiegała natomiast granica tej ziemi z województwem sieradzkim, do którego zaliczano położoną nieco na północ wieś Prusicko. W okresie Księstwa Warszawskiego i pierwszych lat istnienia Królestwa Kongresowego okolice Mykanowa przyporządkowane były do departamentu (później województwa) Kaliskiego. W owej dobie obszar współczesnej gminy Mykanów podzielony był między powiaty: wieluński, częstochowski i radomszczański, co stanowiło wyraz wciąż istotnych podziałów z przeszłości. W latach 1867-1868, gdy reaktywowano powiat częstochowski w guberni piotrkowskiej, interesujące nas terytorium po większej części zintegrowane zostało w tymże powiecie. Wówczas funkcjonowała już gmina Mykanów, chociaż w nieco mniejszym niż obecnie kształcie.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości gmina mykanowska w dalszym ciągu stanowiła część powiatu częstochowskiego, od 1919 roku przypisanego do województwa kieleckiego W okresie międzywojennym gmina Mykanów składała się z następujących miejscowości: Cykarzew (Stary, Kolonia południowa i Kolonia północna), Kocin (Stary, Nowy i Kolonia), Kokawa, Lubojenka (wraz z Lubojenką Folwarkiem), Lemańsk, Mykanów (z Koloni i Okupnikami), Przedkocin, Rybna, Rybna Nowa - oraz Radostków (z Topolowem, Pustkowiem, Kolonią i Nałęczem). W tym czasie Kuźnica Kiedrzńyska i Lechowa oraz Czarny Las leżały w gminie Kamyk, Wierzchowisko w gminie Grabówka, Lubojna i Florków w gminie Rędziny, natomiast Borowno i Grabowa w gminie Kruszyna i powiecie radomszczańskim (w województwie łódzkim).
Po zakończeniu II wojny światowej podziały przedwojenne przetrwały do 1950 roku Następnie powiat częstochowski z gminą Mykanów trafił do województwa katowickiego. W latach pięćdziesiątych dokonano też korekt, poszerzając obszar gromady Cykarzew kosztem powiatu radomszczańskiego. Wówczas przeprowadzono likwidację struktury gminnej, pozostawiając jedynie gromady Ośrodkami gromadzkimi przez ponad dwadzieścia lat były: Mykanów, Cykarzew Stary, Borowno i Lubojna, (gromadę Broniszew Nowy zlikwidowano w 1957 roku).
Tereny tych właśnie gromad połączono w 1973 roku, tworząc rozległą gminę Mykanów Od 1 czerwca 1975 roku stanowiła ona jedną z podstawowych jednostek administracyjnych utworzonego wówczas województwa częstochowskiego.

NA ARENIE DZIEJOWEJ

W okresie Księstwa Warszawskiego i pierwszych lat istnienia Królestwa Kongresowego okolice Mykanowa przyporządkowane były do departamentu (później województwa) Kaliskiego W owej dobie obszar współczesnej gminy Mykanów podzielony był między powiaty: wieluński, częstochowski i radomszczański, co stanowiło wyraz wciąż istotnych podziałów z przeszłości W latach 1867-1868, gdy reaktywowano powiat częstochowski w guberni piotrowskiej, interesujące nas terytorium po większej części zintegrowane zostało w tymże powiecie Wówczas funkcjonowała już gmina Mykanów, chociaż w nieco mniejszym niż obecnie kształcie.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości gmina mykanowska w dalszym ciągu stanowiła część powiatu częstochowskiego, od 1919 roku przypisanego do województwa kieleckiego W okresie międzywojennym gmina Mykanów składała się z następujących miejscowości: Cykarzew (Stary, Kolonia południowa i Kolonia północna), Kocin ( Stary, Nowy i Kolonia), Kokawa, Lubojenka (wraz z Lubojenką Folwarkiem), Lemańsk, Mykanów ( z Kolonią i Okupnikami), Przedkocin, Rybna, Rybna Nowa- oraz Radostów ( z Topolowem, pustkowiem. Kolonią i Nałęczem). W tym czasie Kuźnica Kiedrzyńska i Lechowa oraz Czarny Las leżały w gminie Kamyk, Wierzchowisko w gminie Grabówka, Lubojna i Florków w gminie Rędziny, natomiast Borowno i Grabowa w gminie Kruszyna i powiecie rad om szcza ńsk im ( w województwie łódzkim).

Po przeminięciu II wojny światowej podziały przedwojenne przetrwały do 1950 roku Następnie powiat częstochowski z gmina Mykanów trafił do województwa katowickiego W latach pięćdziesiątych dokonano też korekt, poszerzając obszar gromady Cykarzew kosztem powiatu radomszcząńskiego Wówczas przeprowadzono likwidację struktury gminnej, pozostawiając jedynie gromady Ośrodkami gromadzkimi przez ponad dwadzieścia lat były: Mykanów, Cykarzew Stary, Borowno i Lubojna, ( gromadę Broniszew Nowy zlikwidowano w 1957 roku)
Tereny tych właśnie gromad połączono w 1973 roku, tworząc rozległą gminę Mykanów Od czerwca 1975 roku stanowiła ona jedną z podstawowych jednostek administracyjnych utworzonego wówczas województwa częstochowskiego.

RELIKTY PRZESZŁOŚCI

Tradycje historyczne osad położonych w gminie Mykanów niestety nie upamiętniły się wybitniejszymi pozostałościami z przeszłości. Czas pogrążył istniejące tu niegdyś budowle średniowiecznych kościołów, bezpowrotnie też unicestwił dwory i pałace oraz staropolską zabudowę wsi. Ostatnio gmina utraciła jeden z największych skarbów: spichlerz drewniany z Borowna, budowlę w swoim rodzaju niezwykle cenną, którą rozebrano i przeniesiono do podczęstochowskiego Olsztyna. Tam, pod ruinami zamku, ma zostać ponownie złożona, by służyć za turystyczną karczmę. Spichlerz z Borowna, drewniany, konstrukcji zrębowej, zbudowano w 1783 roku dla Franciszka Paciorkowskiego. Była to budowla dwukondygnacyjna, na rzucie prostokąta, z trzema pomieszczeniami na dole i jednym pomieszczeniem na dostępnej schodami z zewnątrz kondygnacji górnej. Obiekt ten szczególnie zdobiły siedmioprzęsłowe podcienia arkadowe, wsparte na ozdobnych słupach. Oglądajc w przyszłości "starą karczmę" w Olszytnie warto wspomnieć, że to dzieło zrodziło się na ziemi należącej do wsi Borowno w gminie Mykanów. Z pozostałych zabytków, położonych w kilku miejscowościach, wspomnienia wymagają obiekty stosunkowo nieliczne.

BOROWNO

Kościół parafialny p.w. św. Wawrzyca, zbudowany na miejscu dawniejszych świątyń w 1845 roku i przebudowany w latach 1885-1901. Jest to do okazała budowla neobarokowa, jednonawowa z prezbiterium zamkniętym półkoliście i dwuwieżową fasadą. We wnętrzu uwagę zwraca XVII-wieczny obraz Matki Bożej Szkaplerznej z Dzieciątkiem oraz zdobiące go srebrne suknie, również z XVII stulecia.



[h3CYKARZEW[/h3]

Kościół parafialny p.w. św. Stanisława, w obecnej formie powstał w latach 1939-1940. Jest to budowla trójnawowa, o wąskich nawach bocznych i cechach neoromańskich. W kościele cykarzewskim zachował się XVII-wieczny ołtarz, pochodzący zapewne z dawnej świątyni. Współcześnie jest to ołtarz boczny.

JAMNO

Kapliczka murowana z pierwszej połowy XIX wieku.
W jej wnętrzu figurka ludowa św. Jana Nepomucena.

WIERZCHOWISKO / WOLA KIEDRZYŃSKA

Kapliczki murowane z początku XX wieku.

MYKANÓW

Kościół parafialny p.w. św. Leonarda Opata, w obecnej formie zbudowany w 1836 roku według projektu jednego z najwybitniejszych architektów ówczesnej doby, Henryka Marconiego, w stylu neogotyckim. Jest to świątynia jednonawowa, wzniesiona na planie prostokąta, z prezbiterium zwróconym na wschód. Fasada i tylna elewacja zamknięte nie wydzielonymi szczytami, z fryzem arkadowym pod gzymsem wieńczącym. Szczyt fasady zakończony płaską wieżyczką z ostrołukowym prześwitem na sygnaturkę. Wewnątrz ołtarze i polichromia neogotyckie. Z wyposażenia kościoła uwagę zwraca ornat czerwony z późnogotyckim haftem figuralnym z końca XV wieku.



Figurka przydrożna św. Jana Nepomucena z roku 1808, posiadająca cechy późnobarokowe. Figurka przydrożna św. Jana Nepomucena z roku 1808, posiadająca cechy późnobarokowe.
Oprócz wymienionych obiektów walory zabytkowe posiada sporo zagród chłopskich z XIX i początku XX wieku. Tradycyjne budownictwo wiejskie z drewna, lub drewniano-murowane, z domem usytuowanym kalenicą do drogi (często z częścią mieszkalną drewnianą i gospodarczą murowaną) możemy obserwować na przykładach zagród zachowanych w Borownie, Czarnym Lesie, Grabowej, Kokawie, Kuźnicy Kiedrzyskiej i Kuźnicy Lechowej, Mykanowie, Starym i Nowym Kocinie oraz w Wierzchowisku.